Blogiau

Blogiau blaenorol

Mynd ati i Addysgu eich Gwers Gyntaf fel Athro Newydd: Gwersi gan Raddedig TAR a Mentor

Gan Angela Thomas (Tiwtor Cwricwlwm y Brifysgol Agored) — Awst 2026.

I lawer o athrawon dan hyfforddiant, mae'r syniad o gynnal gwers gyntaf yn garreg filltir ac yn achos pryder. Er bod rhaglenni hyfforddi athrawon yn darparu'r sylfeini damcaniaethol ar gyfer arfer effeithiol, gall y newid o arsylwi gwersi i'w harwain deimlo'n frawychus. Wrth fyfyrio ar y daith hon, rhannodd Lisa MacPherson – athrawes mathemateg sydd newydd gymhwyso – y profiadau a'i helpodd i feithrin hyder yn ystod ei blwyddyn TAR, ynghyd â chanllawiau gan ei mentor, Daniel Sykes.

Darllen yr erthygl lawn
Mae eu mewnwelediadau cyfunol yn tynnu sylw at bum thema sy'n berthnasol i bob athro sy'n cychwyn ar ei yrfa: arsylwi, paratoi, myfyrio, cydweithio a disgwyliadau realistig.

Dysgu Cyn Addysgu

Un o'r gweithgareddau mwyaf gwerthfawr sydd ar gael i athrawon dan hyfforddiant yw arsylwi. Cyn cymryd cyfrifoldeb am ddosbarthiadau, gwnaeth Lisa ymdrech fwriadol i arsylwi ystod eang o athrawon profiadol pan oedd cyfleoedd yn codi.

Yn hytrach na gwylio gwersi'n datblygu'n unig, canolbwyntiodd ar agweddau penodol ar ymarfer, yn enwedig technegau holi ac ymgysylltiad disgyblion. Roedd arsylwi sut roedd gwahanol athrawon yn annog cyfranogiad, yn gwirio dealltwriaeth, ac yn rheoli rhyngweithiadau yn yr ystafell ddosbarth yn darparu enghreifftiau ymarferol y gellid eu haddasu'n ddiweddarach i'w haddysgu ei hun.

Roedd cael dealltwriaeth ddyfnach o'r disgyblion eu hunain yr un mor bwysig. Helpodd adolygu gwybodaeth am ddisgyblion, trafod anghenion unigol gyda chydweithwyr, a dod yn gyfarwydd â threfniadau cymorth i adeiladu darlun cliriach o'r dysgwyr cyn camu i mewn i'r ystafell ddosbarth.

Pwysleisiodd Lisa hefyd bwysigrwydd deall arferion a disgwyliadau'r ysgol. Gall polisïau ymddygiad, strwythurau gwersi, amseriadau, a gweithdrefnau dyddiol yr ystafell ddosbarth ymddangos yn llethol i ddechrau, yn enwedig yn ystod diwrnodau sefydlu a hyfforddi. Fodd bynnag, mae dod yn gyfarwydd â'r systemau hyn yn darparu fframwaith sy'n caniatáu i athrawon newydd ganolbwyntio'n fwy llawn ar addysgu a dysgu.

Dechrau'n Fach i Adeiladu Hyder

Camsyniad cyffredin ymhlith athrawon dan hyfforddiant yw bod yn rhaid iddynt gyflwyno gwersi cymhleth, caboledig iawn ar unwaith. Cafodd Lisa lwyddiant trwy fabwysiadu dull llawer mwy rheoladwy.

Ar gyfer ei phrofiad addysgu cyntaf, canolbwyntiodd yn unig ar gyflwyno gweithgaredd cychwynnol. Trwy gyfyngu ei chyfrifoldebau i ddechrau, roedd hi'n gallu canolbwyntio ar sgiliau addysgu hanfodol megis egluro, holi a datblygu presenoldeb hyderus yn yr ystafell ddosbarth.

Chwaraeodd paratoi ran sylweddol yn y broses hon. Gan ddefnyddio adnoddau a gynhyrchwyd trwy lwyfannau ysgol fel Mathsbox, paratôdd Lisa gwestiynau ymlaen llaw a gweithiodd trwy'r atebion ei hun cyn mynd i mewn i'r ystafell ddosbarth. Sicrhaodd hyn ei bod yn gwbl gyfarwydd â'r dulliau a'r atebion y byddai'n eu trafod gyda'r disgyblion.

Symleiddiodd hefyd gyflwyniad deunyddiau trwy arddangos cwestiynau ar sleidiau clir a oedd yn cynnwys dyddiadau a theitlau gwersi. Lleihaodd y manylion trefniadol bach hyn y llwyth gwybyddol i'r disgyblion a'r athro, gan ganiatáu i wersi ddechrau'n esmwyth ac yn bwrpasol.

Y wers allweddol: mae hyder yn aml yn cael ei adeiladu trwy baratoi gofalus a chamau cyntaf rheoladwy, yn hytrach na cheisio gwneud popeth ar unwaith.

Datblygu Arddull Addysgu Ddilys

Un o'r sylweddoliadau pwysicaf i athrawon newydd yw bod addysgu effeithiol yn edrych yn wahanol i wahanol bobl.

Esboniodd Lisa fod datblygu ei harddull addysgu ei hun wedi cymryd amser ac yn cynnwys cryn dipyn o dreial a chamgymeriad. Profodd rhai strategaethau'n llwyddiannus, tra nad oedd eraill yn cyflawni'r canlyniadau dymunol. Yn hytrach na gweld gwersi aflwyddiannus fel methiannau, dysgodd eu gweld fel cyfleoedd gwerthfawr ar gyfer twf proffesiynol.

Yn ganolog i'r broses hon roedd deialog reolaidd gyda'i mentor. Daeth gwersi'n gyfleoedd ar gyfer myfyrio ar y cyd, lle gellid dadansoddi llwyddiannau a nodi meysydd i'w datblygu. Helpodd y sgyrsiau hyn i symud y tu hwnt i werthusiadau syml o a oedd gwers wedi mynd yn dda ac yn hytrach archwilio pam roedd dulliau penodol wedi bod yn effeithiol neu'n aneffeithiol.

Dros amser, galluogodd y cylch myfyriol hwn Lisa i symud o efelychu arferion athrawon profiadol tuag at wneud penderfyniadau addysgeg hyderus yn seiliedig ar ei harbenigedd datblygol ei hun.

Manteisio i'r Eithaf ar Gymorth Proffesiynol

Er bod cefnogaeth mentor yn gonglfaen hyfforddiant cychwynnol athrawon, pwysleisiodd Lisa bwysigrwydd edrych y tu hwnt i un ffynhonnell arweiniad.

Mae gan adrannau gyfoeth o arbenigedd, gyda chydweithwyr yn addysgu cynnwys tebyg ac yn gweithio gyda llawer o'r un disgyblion. Y tu hwnt i dimau pwnc, mae gan staff ehangach yr ysgol yn aml fewnwelediadau gwerthfawr i reoli ymddygiad, arferion yr ystafell ddosbarth, a chymorth bugeiliol.

Yn bwysig, canfu Lisa fod athrawon yn gyffredinol yn barod i rannu adnoddau, strategaethau a chyngor. Dylid ystyried gofyn cwestiynau a cheisio adborth fel cryfderau proffesiynol yn hytrach nag arwyddion o wendid.

Mae addysgu yn weithgaredd cydweithredol wrth ei natur. Mae twf yn cael ei gyflymu pan fydd hyfforddeion yn ymgysylltu'n weithredol â'r arbenigedd o'u cwmpas yn hytrach na cheisio datblygu ar eu pen eu hunain.

Cyngor gan Fentor

O safbwynt mentor, nododd Daniel Sykes sawl blaenoriaeth ar gyfer athrawon dan hyfforddiant sy'n ymuno â'r proffesiwn.

Yn gyntaf, mae'n bwysig dysgu iaith yr ysgol. Mae gan bob sefydliad ei derminoleg, ei arferion a'i ddisgwyliadau ei hun. Mae dod yn gyfarwydd â'r confensiynau hyn yn helpu hyfforddeion i integreiddio'n fwy effeithiol i gymuned yr ysgol.

Yn ail, dylai hyfforddeion fuddsoddi amser i ddod i adnabod eu dosbarthiadau. Mae addysgu cryf wedi'i adeiladu ar ddeall anghenion, cryfderau a heriau disgyblion. Mae perthnasoedd a gwybodaeth am yr ystafell ddosbarth yr un mor bwysig â chynlluniau gwersi.

Pwysleisiodd Daniel hefyd bwysigrwydd parhau i ddatblygu gwybodaeth am y pwnc. Mae hyder yng nghynnwys y pwnc yn galluogi athrawon i esbonio cysyniadau'n gliriach, ymateb yn effeithiol i gamdybiaethau, ac addasu'r dysgu i anghenion disgyblion.

Efallai yn bwysicaf oll, anogodd hyfforddeion i reoli eu disgwyliadau. Ni ddylai athrawon newydd ddisgwyl perffeithrwydd ganddyn nhw eu hunain ar unwaith. Mae arbenigedd addysgu yn datblygu'n raddol trwy brofiad, myfyrio, a dysgu parhaus.

Yn olaf, mae trefniadaeth yn parhau i fod yn ffactor cyson bwysig. Mae cynllunio, paratoi a rheoli amser gofalus yn helpu i leihau straen a chreu'r amodau ar gyfer addysgu llwyddiannus.

Meddyliau Terfynol

Nid yw'r daith o hyfforddai i athro yn cael ei diffinio gan wersi di-ffael nac arbenigedd ar unwaith. Yn hytrach, caiff ei hadeiladu trwy arsylwi, paratoi, myfyrio a chydweithio.

Mae profiad Lisa yn dangos bod hyder yn aml yn deillio o ddechrau'n fach, paratoi'n drylwyr, a dysgu o lwyddiannau a rhwystrau. Mae persbectif Daniel yn atgyfnerthu pwysigrwydd trefniadaeth, disgwyliadau realistig, a gwneud defnydd llawn o'r gefnogaeth sydd ar gael o fewn cymuned ysgol.

I athrawon dan hyfforddiant sy'n paratoi i gyflwyno eu gwersi cyntaf, efallai mai'r neges fwyaf calonogol yw hon: nid yw addysgu effeithiol yn rhywbeth sy'n datblygu dros nos. Mae'n grefft broffesiynol sy'n tyfu trwy brofiad, myfyrio, a'r parodrwydd i barhau i ddysgu bob dydd.

Yn seiliedig ar fyfyrdodau gan Lisa MacPherson, sydd wedi cwblhau'r cwrs TAR, a'r athro mentor Daniel Sykes yn y cyflwyniad “Mynd ati i Addysgu eich Gwers Gyntaf fel Athro Newydd”. Mae Ysgol Uwchradd Elfed yn ysgol uwchradd gymunedol gydaddysgol cyfrwng Saesneg ar gyfer disgyblion 11–16 oed yn Bwcle, Sir y Fflint, Cymru. Llwyddodd Lisa i ennill Statws Athro Cymwysedig (SAC) yn haf 2026, ac rydym yn ei llongyfarch yn fawr ar sicrhau ei swydd swyddogol gyntaf yn yr adran fathemateg.

Nerth Gwlad, ei Gwybodaeth: Pam mae Partneriaethau Cydweithredol yn Hanfodol

Gan Ceri Hadler, Uwch Reolwr — Ebrill 2026

Yng Nghymru, rydym yn llywio tirwedd gymhleth: prinder parhaus mewn rhai pynciau allweddol uwchradd, yr angen i amrywio'r proffesiwn, a'r brys i gryfhau darpariaeth cyfrwng Cymraeg...

Darllen yr erthygl lawn

Pan fo'r naratif cyhoeddus yn cael ei ddominyddu gan benawdau am lwyth gwaith, ymddygiad, pwysau ariannol, newid polisi a chyflogau cychwynnol isel, nid yw'n syndod fod denu darpar athrawon yn heriol. Yn erbyn y cefndir hwn, ni ddylai'r cwestiwn bellach fod sut mae darparwyr yn recriwtio mwy o athrawon, ond sut y gallwn ni, ar y cyd, adeiladu cymuned sy'n gwerthfawrogi, yn cefnogi ac yn buddsoddi yn nyfodol athrawon.

Mae cenhadaeth genedlaethol Cymru yn galw am ymrwymiad system gyfan i degwch, lles ac addysgu o safon uchel, wedi'i seilio ar y Cwricwlwm i Gymru. Mae cyflawni hyn yn dibynnu ar weithlu addysgu cryf a chynaliadwy, gan wneud yn glir fod recriwtio yng Nghymru yn ymdrech gydgysylltiedig.

Mae Meini Prawf Achredu AGA yn gosod disgwyliadau clir ar gyfer partneriaeth ysgol/prifysgol, ond mae'r dirwedd ehangach yn bwysig hefyd. Ni all cydweithio aros yn air gwag; rhaid iddo fod yn sylfaen ar gyfer denu a chynnal athrawon newydd. Mae hyn wrth wraidd dull Partneriaeth AGA y Brifysgol Agored.

Partneriaethau cydweithredol

Am flynyddoedd, roedd recriwtio'n dibynnu ar farchnata, ymgyrchoedd a llwybrau ceisio a arweiniwyd gan brifysgolion neu'r llywodraeth. Mae'r rhain yn parhau i fod yn bwysig, ond nid ydynt bellach yn ddigonol ar eu pennau eu hunain.

Mae ymgeiswyr heddiw'n dymuno cael cipolwg dilys ar addysgu, llwybrau cynnydd clir, a llwybrau hyblyg sy'n gyfeillgar i deuluoedd. Maent hefyd yn disgwyl cyflogau cystadleuol a chefnogaeth gyson.

Rhaid i ni gydnabod nad yw ymgeiswyr yn dewis cwrs yn unig; maent yn dewis proffesiwn. Os ydym am iddynt nid yn unig ddod i addysgu ond aros ynddo, rhaid i'r proffesiwn hwnnw gael ei werthfawrogi a'i barchu'n weladwy. Rhaid deall addysgu fel gyrfa hanfodol o statws uchel.

Athrawon sy'n siapio dyfodol ein meddygon, gwyddonwyr, artistiaid, peirianwyr ac arweinwyr cymunedol. Mae gan bob un ohonom etifeddiaeth athro y bu ei ddylanwad yn ymestyn ymhell y tu hwnt i'r ystafell ddosbarth. Felly, rhaid i ddenu athrawon y dyfodol fod yn genhadaeth ar y cyd ar draws y proffesiynau. Drwy fuddsoddi mewn athrawon, rydym yn buddsoddi yng ngweithlu'r dyfodol i Gymru ym mhob sector ac ym mhob cymuned.

Mewn Addysg Gychwynnol Athrawon, mae partneriaethau cryf yn gonglfaen recriwtio cynaliadwy. Mae cydweithio ag ysgolion partner ac awdurdodau lleol yn dod â mewnwelediad lleol hanfodol ac ymatebolrwydd, tra bo ymgysylltu â'r llywodraeth yn darparu cyfeiriad strategol cenedlaethol.

Ond ni all denu athrawon fod yn gyfrifoldeb rhanddeiliaid addysgol yn unig. Mae gan sefydliadau cymunedol a'r trydydd sector rôl hanfodol wrth ehangu mynediad a chyrraedd cynulleidfaoedd newydd, a chefnogi blaenoriaethau cenedlaethol megis Cymraeg 2050 a Chymru Wrth-hiliol. Mae eu cyfranogiad yn helpu i sicrhau bod y gweithlu addysgu yn adlewyrchu'r cymunedau y mae'n eu gwasanaethu.

Mae partneriaethau cryf yn gwneud mwy na chynyddu niferoedd ceisiadau; maent yn amrywio'r proffesiwn. Mae buddsoddi mewn recriwtio athrawon yn fuddsoddiad yn nyfodol Cymru. Teimlir ei effaith nid yn unig mewn ystafelloedd dosbarth, ond ar draws cymunedau a chenedlaethau.

Os ydym o ddifrif am ddenu athrawon, rhaid inni gryfhau cysylltiadau ar draws sectorau. Cyfrifoldeb cenedlaethol yw recriwtio, nid tasg i bartneriaethau prifysgol yn unig. Mae addysg yn cysylltu cymunedau, gwasanaethau cyhoeddus, iaith, diwylliant a hunaniaeth.

Drwy barhau i fuddsoddi mewn cydweithio, gallwn sicrhau bod addysgu'n parhau'n weladwy, yn hygyrch ac yn cael ei werthfawrogi. Mae hyn yn gofyn am gysondeb, atebolrwydd, a pharodrwydd i weithio y tu hwnt i ffiniau sefydliadol.

Oherwydd, fel cenedl, nerth gwlad yw ei gwybodaeth.

Ymgorffori cynaliadwyedd ac addysg amgylcheddol mewn addysg athrawon

Gan Alison Glover (Cymrawd Ymchwil y Brifysgol Agored) a Mathew Jones (Tiwtor Cwricwlwm y Brifysgol Agored) — Mawrth 2026

Yn rhyngwladol, yn genedlaethol ac yn lleol mae cynaliadwyedd yn aml yn ffocws sgwrs. Gall materion fod yn eang ond mae pob un ohonynt yn gysylltiedig ag effaith newid yn yr hinsawdd ar gynaliadwyedd...

Gweld yr erthygl lawn

Darpariaeth Maeth yn Ysgol y Bedol

Gan Maria Morgan, Cynorthwyydd Cymorth Dysgu ac Arweinydd y Ddarpariaeth Maeth, Ysgol y Bedol — Medi 2025

Dwy flynedd yn ôl, sefydlodd Ysgol y Bedol ddarpariaeth maeth mewn ymateb i gyfraddau gwahardd cynyddol ac anhawster cynyddol i ateb anghenion grŵp o chwe disgybl...

Gweld yr erthygl lawn

Sgyrsiau cymhleth am ddatblygu'r cwricwlwm

Gan Anthony Lewis, Mentor, Ysgol Gyfun Trefynwy — Ebrill 2025

Mae tîm y Brifysgol Agored yng Nghymru wedi bod yn rhan o brosiect Currere Cymru...

Gweld yr erthygl lawn