Darpariaeth Maeth yn Ysgol y Bedol

Gan Maria Morgan, Cynorthwyydd Cymorth Dysgu ac arweinydd y ddarpariaeth maeth, Ysgol Y Bedol

Medi 2025

Dwy flynedd yn ôl, sefydlodd Ysgol y Bedol ddarpariaeth maeth mewn ymateb i gyfraddau gwaharddiad cynyddol ac anhawster cynyddol i ateb anghenion grŵp o chwe disgybl. Roedd gan bob un o’r dysgwyr broffiliau cymhleth, gan gynnwys ADHD, awtistiaeth, trawma ac ACEs. I fynd i’r afael â hyn, penododd yr ysgol Gynorthwyydd Addysgu Lefel 3 (TA) i redeg y ddarpariaeth a buddsoddi mewn trawsnewid ystafell ddosbarth yn ofod pwrpasol, diogel a maethlon wedi’i deilwra i anghenion cymdeithasol, emosiynol a synhwyraidd y disgyblion.

Cost ariannol y ddarpariaeth dros ddwy flynedd oedd £56,607, gan adlewyrchu costau staffio ac adnoddau. Roedd y buddsoddiad hwn yn sylweddol i ysgol gynradd, ond fe’i hystyrid yn hanfodol i dorri’r cylch o waharddiadau ac ymddieithrio.

Cyn ymyrraeth y ddarpariaeth, roedd cyfraddau gwaharddiad yn ansefydlog. Dros gyfnod o 24 mis, collodd y chwe disgybl 12 diwrnod gyda’i gilydd trwy waharddiadau tymor penodol, gyda rhai ohonynt mewn perygl o gael eu gwahardd yn barhaol. Roedd hyn yn tarfu ar ddysgu, yn gwanhau capasiti staff ac yn creu pryder i deuluoedd.

Cynigiodd y ddarpariaeth maeth amgylchedd strwythuredig a llai lle rhoddwyd blaenoriaeth i les a hunanreoleiddio ochr yn ochr â dysgu academaidd. Bu’r TA yn gweithio’n agos gyda’r athrawon dosbarth i sicrhau parhad mewn pynciau craidd, fel bod y disgyblion yn dal i brofi lefel briodol o her. Ar yr un pryd, roedd ffocws cyfochrog ar les trwy ddysgu awyr agored, prosiectau coginio a chelf, a hyrwyddodd wydnwch, gwaith tîm a chreadigrwydd.

Roedd ymgysylltiad rhieni yn gonglfaen i’r dull. Cafodd teuluoedd eu cynnwys o’r cychwyn, gan gyfrannu at gynllunio ac adolygu, a adeiladodd ymddiriedaeth a chysondeb rhwng y cartref a’r ysgol. Cefnogwyd y disgyblion eu hunain i leisio barn a myfyrio ar eu cynnydd.

Bu’r canlyniadau dros ddwy flynedd yn drawiadol. Ers ymuno â’r ddarpariaeth, ni chafodd yr un o’r disgyblion eu gwahardd, sy’n groes i’r patrwm blaenorol. Dangosodd disgyblion fwy o hunanreoleiddio, gwell gallu i ddatrys gwrthdaro, a pherthnasoedd cyfoedion cryfach a mwy cynaliadwy. Roeddent hefyd yn gallu ailymgysylltu ag addysgu prif ffrwd am gyfran gynyddol o’r wythnos.

Ar adeg trosglwyddo i’r ysgol uwchradd, roedd pob un disgyblion yn gwneud cynnydd da yn academaidd. Cafwyd cynnydd mewn hunan-barch uwch, gwell parodrwydd ar gyfer dysgu a sgiliau cymdeithasol gwell.

Argymhellion

Mae gwerthuso’r ddarpariaeth yn tynnu sylw at fuddiannau hirdymor amlwg, ond hefyd at flaenoriaethau’r dyfodol. I sicrhau cynaliadwyedd, dylai’r ddarpariaeth feithrin gael ei hymgorffori fel nodwedd barhaol o’r ysgol, gyda chyfleoedd i gefnogi disgyblion yn gynharach yn eu taith. Gallai datblygu cefnogaeth dargedig yn is lawr yn yr ysgol leihau anawsterau ac atal anawsterau rhag ymsefydlu.

Ochr yn ochr â hyn, mae datblygiad proffesiynol parhaus i staff yn hanfodol, gyda ffocws ar arferion sy’n wybodus am drawma, strategaethau ymddygiad, ac ymwybyddiaeth ADHD/ASD. Bydd hyn yn cryfhau capasiti’r ysgol gyfan ac yn sicrhau bod egwyddorion maethu’n cael eu hymgorffori’n gyson ar draws yr ystafelloedd dosbarth.

I grynhoi, mae’r buddsoddiad o £56,607 nid yn unig wedi atal gwaharddiadau ond hefyd wedi trawsnewid canlyniadau i rai o’r disgyblion mwyaf agored i niwed yn yr ysgol. Mae’r dull yn darparu model y gellir ei efelychu i ysgolion sy’n ceisio lleihau gwaharddiadau, hyrwyddo lles, a sicrhau cynnydd academaidd trwy ddarpariaeth maeth integredig.