Ymgorffori cynaliadwyedd ac addysg amgylcheddol mewn addysg athrawon

Gan Alison Glover (Cymrawd Ymchwil y Brifysgol Agored) a Mathew Jones (Tiwtor Cwricwlwm y Brifysgol Agored), Mawrth 2026

Yn rhyngwladol, yn genedlaethol ac yn lleol mae cynaliadwyedd yn aml yn ffocws sgwrs. Gall materion fod yn eang ond mae pob un ohonynt yn gysylltiedig ag effaith newid yn yr hinsawdd ar gynaliadwyedd. Er enghraifft, toddi llwyfannau iâ arnofiol sy'n effeithio ar oroesiad pengwiniaid yn Antarctica; y dinistr a achosir gan stormydd amlach a gwyntoedd cryfion ledled y DU, a dirywiad ansawdd aer yng Nghymru.

Ugain mlynedd yn ôl lansiwyd cynllun gweithredu ar gyfer Addysg ar gyfer Datblygu Cynaliadwy a Dinasyddiaeth Fyd-eang yng Nghymru, pasiwyd Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) yn 2015 ac un o'r pedwar diben ar gyfer Cwricwlwm Cymru a weithredwyd yn ddiweddar yw i blant a phobl ifanc ddod yn 'ddinasyddion moesegol a gwybodus Cymru a'r byd'. Mae hyn i gyd yn adlewyrchu'r ymgyrch barhaus i hyrwyddo camau gweithredu ar gyfer cynaliadwyedd yng Nghymru a phwysigrwydd addysg.

Mae'r Brifysgol Agored wedi ymrwymo i gyfiawnder cymdeithasol - gwerthfawrogi cynhwysiant, arloesedd ac ymateboldeb. Mae Rhaglen TAR y Brifysgol Agored yn cefnogi cydraddoldeb cymdeithasol yn arbennig, gan ei fod yn galluogi grŵp amrywiol o athrawon sy'n fyfyrwyr i gael mynediad at addysg o safon a fyddai fel arall yn cael eu heithrio rhag ymuno â'r proffesiwn addysgu, ac mae cynaliadwyedd wedi'i ymgorffori yng nghynnwys a phrosesau'r rhaglen. Er enghraifft, mae'r dull cyfunol hyblyg o gyflwyno'r rhaglen yn lleihau amser teithio helaeth i athrawon sy'n fyfyrwyr – gyda lleoliadau yn cael eu cynnal mewn ysgolion lleol ledled Cymru ac astudiaethau academaidd wedi'u cwblhau ar-lein. Mae defnydd effeithiol o dechnoleg fideo i gofnodi ymarfer athrawon myfyrwyr hefyd yn lleihau'r gofyniad i diwtoriaid deithio i ysgolion, ac mae'r platfform digidol a ddefnyddir yn darparu manteision ychwanegol o gofnodi adborth arsylwi wedi'i dargedu sy'n cynnwys cefnogi a recordio sgyrsiau proffesiynol. Ymarfer Dysgu Gall gweithgareddau a gwblheir gan athrawon sy'n fyfyrwyr ganolbwyntio ar gynaliadwyedd gydag enghreifftiau sy'n tynnu ar Eco-Ysgolion a Chynghorau Ysgol.

Mae llawer o myfyrwyr yn dewis cwblhau eu hymholiad proffesiynol ar raddfa fach ar bwnc sy'n cyd-fynd â chynaliadwyedd. Er enghraifft Cynefin (perthyn), lles a dysgu yn yr awyr agored. Mae Cynefin yn arbennig o arwyddocaol gan fod athrawon sy'n fyfyrwyr yn canolbwyntio ar bwysigrwydd cymuned, treftadaeth a diwylliant lleol. Yn fwy diweddar mae'r rhaglen TAR wedi cynyddu'r defnydd o dechnoleg ymgolli 360°. Gall athrawon myfyrwyr brofi amgylcheddau dosbarth gwahanol heb yr angen i deithio; er enghraifft ystafell ddosbarth Gymraeg: https://www.thinglink.com/scene/1902353328067576485. Mae sylfaen adnoddau helaeth hefyd ar gael i athrawon sy'n fyfyrwyr ddatblygu eu gwybodaeth a'u dealltwriaeth ddigidol.

Mae'n bwysig ein bod yn myfyrio'n feirniadol ar fentrau cynaliadwyedd, er mwyn sicrhau ein bod yn deall ac yn galw allan 'greenwashing' a chamwybodaeth am newid yn yr hinsawdd a chynaliadwyedd. Mae'r Brifysgol Agored yn cefnogi pob addysgwr i ddatblygu eu harfer proffesiynol, gyda hyfforddiant a deunyddiau am ddim ar gael i gyfrannu at ddeall cynaliadwyedd (e.e. cwrs OpenLearn Create - Sustainable Pedagogies). Mae elfennau penodol o gynnwys y Rhaglen TAR megis deall rhagfarn anymwybodol, diwallu anghenion ystod amrywiol o ddysgwyr, llythrennedd hinsawdd, dinasyddiaeth, ac archwilio Hawliau Plant a chynhwysiant i gyd yn cyfrannu at ysgogi athrawon sy'n fyfyrwyr i barhau i ddatblygu eu gwybodaeth a'u dealltwriaeth eu hunain o gynaliadwyedd ac addysg amgylcheddol.

Mae creadigrwydd a datrys problemau yn ganolog i Gwricwlwm Cymru ac mae angen i weithlu athrawon gwybodus gael effaith gadarnhaol ar sicrhau bod dinasyddion Cymru yn y dyfodol yn meddu ar y sgiliau i fynd i'r afael â phroblemau yn y dyfodol wrth iddynt godi. Bydd edrych tuag at orwel sy'n newid yn barhaus, gan rymuso asiantau newid y dyfodol, yn creu cenhedlaeth o ddinasyddion sy'n wybodus yn foesegol mewn gwirionedd.