Arddangosiad hanes lleol yn dod i Aberdaugleddau

Beth sy’n gwneud rhywle yn gartref? Ai’r pridd o dan ein hewinedd, y llysenwau sy’n cael eu gweiddi ar draws tafarn, neu adlais o gastell Normanaidd?

Yr wythnos hon, Mae Theatr Torch Aberdaugleddau wedi’i thrawsnewid yn gapsiwl amser byw, gydag arddangosfa newydd sy’n dal cysylltiad pobl leol gyda Sir Benfro.

Mae’r gweithiau celf a’r darnau creadigol wedi cael eu cynhyrchu gan dîm o bobl sy’n rhan o REACH Cymru - prosiect gan y Brifysgol Agored yng Nghymru sy’n helpu pobl i archwilio eu hunaniaeth a’u hanes drwy’r celfyddydau mewn pum cymuned led-led Cymru. Caiff ei ariannu gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol. 

Yn Sir Benfro, daw’r artistiaid o bob rhan o’r sir: mae nifer yn denantiaid gyda chymdeithas dai Grŵp ateb yn Aberdaugleddau, ac mae eraill yn rhan o VC Gallery Doc Penfro. 

Mae rhai o’r eitemau a arddangosir yn cynnwys:

• Amgueddfa mewn bag - archwilio'r hunan
• REACH ar gyfer Llinell Landsker - archwiliad o’r llinell ddiwylliannol a ymgorfforir gan Gestyll Normanaidd a’r defnydd o’r Gymraeg yn Sir Benfro
• Eco Dying sy’n defnyddio planhigion a dyfir mewn gardd gymunedol leol
• Sgrôl ryngweithiol sy’n cofnodi atgofion, meddyliau a diddordebau
• REACH yn ôl mewn amser - cerflun tecstiliau sy’n archwilio hanes rhyfeddol Aberdaugleddau
• Cwis Sir Benfro - sy’n archwilio llysenwau sydd gan gymunedau yn Sir Benfro am ei gilydd
• Hanes llafar gan un o’r artistiaid sy’n eiriolwr brwd dros hawliau’r anabl.

Mae’r gwaith creadigol yn frith o sgyrsiau hanesyddol am Sir Benfro gan bartneriaid yn y Brifysgol Agored ac Amgueddfa Genedlaethol Cymru ynghyd â rhai teithiau i amgueddfeydd lleol, yr Archifdy sirol, hufen iâ, rhannu cinio, llawer o hwyl, sgyrsiau ac atgyfnerthu cyfeillgarwch,' dywedodd Sue Mackie, Arweinydd Tîm Datblygu’r Gymuned i Grŵp ateb. 'Roeddent yn archwilio’r cysyniad o ‘Gynefin’ - gair sy’n ymgorffori’r syniad o le, o berthyn yn yr ystyr gorfforol, ddiwylliannol ac ysbrydol.'

'Rydym ni i gyd yn gyfarwydd â Sir Benfro fel un o’r llefydd harddaf yng Nghymru,' ychwanegodd Vicky Jones, Dirprwy Gyfarwyddwr y Brifysgol Agored yng Nghymru. 'Ond yn rhan greiddiol ohoni hefyd yw ei phobl, a’u straeon cyfoethog, cudd, sydd wedi dod yn fyw drwy’r arddangosfa hon. Llongyfarchiadau mawr i dîm y prosiect ar gynhyrchu digwyddiad sydd wedi creu cymaint o chwilfrydedd.'

'Mae REACH Cymru yn enghraifft wych o sut y gall creadigrwydd a threftadaeth gydweithio i gryfhau ymdeimlad pobl o berthyn,' dywedodd Andrew White, Cyfarwyddwr Cronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol yng Nghymru. 'Diolch i chwaraewyr y Loteri Genedlaethol, rydym yn falch o gefnogi prosiect sy'n rhoi lle i gymunedau archwilio eu hunaniaethau, adrodd eu straeon a dathlu'r diwylliant cyfoethog sy'n gwneud Sir Benfro mor arbennig.'

Bydd y cynnwys hen hefyd yn ffurfio rhan o brif arddangosfa REACH a ddangosir yn Sain Ffagan o hydref 2026 a bydd yn cynnwys gwaith gan bob un o’r saith sefydliad partner sydd wedi cyfrannu at Brosiect REACH.