Arddangosfa Cymru: Ein Straeon Ni yn dod â straeon cymunedol i Sain Ffagan

Mae arddangosfa newydd sy'n dwyn ynghyd lleisiau, atgofion a chreadigrwydd pum cymuned o bob cwr o Gymru wedi'i lansio yn Amgueddfa Werin Cymru Sain Ffagan.

Daeth cyfranogwyr cymunedol, artistiaid a chynrychiolwyr o sefydliadau partner ynghyd ar gyfer agoriad Cymru: Ein Straeon Ni, sy'n archwilio sut mae atgofion, traddodiadau a phrofiadau lleol yn helpu i adrodd stori'r genedl.

Datblygwyd Cymru: Ein Straeon Ni drwy brosiect REACH (Trigolion yn Ymgysylltu â’r Celfyddydau, Diwylliant a Threftadaeth) Amgueddfa Cymru a’r Brifysgol Agored yng Nghymru.

Drwy REACH, bu cymunedau’n archwilio eu hanesion, rhannu atgofion a datgelu straeon wedi’u cuddio mewn lleoliadau bob dydd. Creodd y cyfranogwyr weithiau celf wedi'u hysbrydoli gan eu treftadaeth a'u profiadau lleol, sydd bellach yn cael eu harddangos ochr yn ochr â gwrthrychau o gasgliad Amgueddfa Cymru a ddewiswyd am eu cysylltiadau â'r cymunedau hynny.

Mae'r arddangosfa ar agor i'r cyhoedd o 23 Hydref 2026 tan 3 Mai 2027. Mae arddgangosfa ddigidol hefyd ar gael fan hyn. 

O Dre-biwt i Ddyffryn Nantlle, mae'r straeon hyn yn ein hatgoffa bod hanes Cymru yn cynnwys hanesion lleol di-ri, oll yn wahanol o’i gilydd, a phob un werth ei ddathlu.

Heledd Fychan Gweinidog y Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon

'Mae Cymru: Ein Straeon Ni yn dangos cyfoeth ac amrywiaeth ein cymunedau, wedi'u hadrodd yn eu geiriau eu hunain ac wedi’u mynegi drwy eu creadigrwydd eu hunain,' dywedodd Heledd Fychan, Gweinidog y Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon. 'O Dre-biwt i Ddyffryn Nantlle, mae'r straeon hyn yn ein hatgoffa bod hanes Cymru yn cynnwys hanesion lleol di-ri, oll yn wahanol o’i gilydd, a phob un werth ei ddathlu. Hoffwn ddiolch i bawb a gymerodd ran ym mhrosiect REACH, ac i Amgueddfa Werin Cymru Sain Ffagan am roi llwyfan haeddiannol i’r straeon hyn.'

Y pum cymuned REACH a gynrychiolir yn yr arddangosfa yw:

• pobl o gefndiroedd ethnig amrywiol yn Nhre-biwt, Caerdydd
• ardal ôl-ddiwydiannol Sandfields, Port Talbot
• cymunedau lled-wledig ledled Sir Benfro
• siaradwyr Cymraeg yn Nyffryn Nantlle, Gwynedd
• pobl leol ag anableddau dysgu yng Nghaerdydd, Rhondda Cynon Taf a Bro Morgannwg.

Mae'r gweithiau a grëwyd gan y gymuned yn cynnwys draig fawr a gludwyd yng Ngharnifal Tre-biwt, cerfluniau helyg a chlytwaith wedi'i ysbrydoli gan Afon Cleddau. Maent yn ymddangos ochr yn ochr â gwrthrychau o gasgliad Amgueddfa Cymru, gan gynnwys telyn a wnaed gan Evan James o Bontypridd, powlen wasael o Grochendy Ewenni, Mari Lwyd o Langynwyd a rac sychu bara ceirch o Lanllyfni.

Mae Jen (yn y llun), sydd yn wreiddiol o Dde Affrica, bellach yn byw ym Mhort Talbot. Roedd yn rhan o grŵp Sandfields, sydd wedi creu nifer o weithiau, gan gynnwys darn celf gwydr ar y cyd sy’n darlunio nodweddion lleol yr ardal.

'Yr hyn rwy’n ei hoffi fwyaf am Port Talbot yw cael y mynyddoedd ar un ochr, a’r môr ar yr ochr arall,' dywedodd Jen. 'Mae gennym y gorau o’r ddau fyd! Mae pobl Port Talbot hefyd yn gyfeillgar. Rwyf wedi bod yng Nghymru ers 26 mlynedd, ac rwyf wedi cael croeso cynnes yn y gymuned. Rwy wedi teithio llawer, ac mae wedi bod yn wych dysgu am Gymru a’i threftadaeth ble bynnag yr af. Mae gan y bobl angerdd mawr dros fod yn Gymry, rhywbeth rwyf bob amser wedi’i fwynhau.'

Mae REACH Cymru yn bosibl gyda chefnogaeth Cronfa Treftadaeth y Loteri Genedlaethol. Diolch i chwaraewyr y Loteri Genedlaethol, mae cymunedau ledled Cymru wedi gallu archwilio eu straeon, eu treftadaeth a'u hanes drwy'r celfyddydau creadigol.